دات نت نیوک

هم کیا رستمی درست می گفت هم آوینی ؛ در سالروز درگذشت عباس کیا رستمی

14 تیر 1398 21:12 | 0 نظر | 128 بازدید | امتیاز: با 0 رای
ویدئوی مرتبط
«مشق شب» را عباس کیارستمی در میانه‌ی یکی از پربارترین دوره‌های فیلمسازی‌اش ساخت: بعد از «خانه‌ی دوست کجاست؟» و پیش از «کلوزاپ» و «زندگی و دیگر هیچ». این مستند هنوز هم به‌خاطر شیوه‌ی پرداخت کیارستمی نسبت به سوژه‌اش از محبوبترین آثار این کارگردان بین عموم منتقدان محسوب می‌شود. کیارستمی در همان اوایل «مشق شب» عنوان می‌کند که در خانه با تکالیف شب فرزندش به مشکل برخورده است در نتیجه با تحقیقی مصور می‌خواهد ببیند که آیا این مشکل اوست یا فرزندش یا سیستم آموزشی. او دوربین خود را به یک مدرسه برده و به ضبط کردن تصاویر کودکانی پرداخته که به سؤالات وی با محوریت تکالیف شب‌شان پاسخ می‌دهند. در «مشق شب» با پدر دو تن از دانش‌آموزان مدرسه صحبت می‌شود و تصاویری از صف‌های صبح‌گاهی نیز در آن گنجانده شده است. هر‌چند این فیلم از زمان نمایش اولیه در هشتمین جشنواره فیلم فجر (سال 1368) به‌سرعت محبوب اغلب منتقدان شد ولی نظرات منفی هم درباره‌اش وجود داشت که مهمترینشان را باید نقد تند و صریح شهید آوینی دانست.
حال و بعد گذشت سال‌ها از آن دوران، می‌توان داوری عادلانه‌تری درباره «مشق شب» و البته نقد شهید آوینی بر آن داشت. به‌عقیده‌ی شهید آوینی «مشق شب» نه یک اثر سینمایی که بیشتر کاری تلوزیونی است. وی پرداخت کیارستمی را دچار آفت سوگیری می‌بیند و معتقد است که به‌عنوان یک «تحقیق مصور» می‌بایست نظرات معلمان و کارشناسان حوزه‌ی تعلیم و تربیت هم در آن منعکس می‌شد. وی معتقد است که کیارستمی در مرحله‌ی فیلمبرداری و مونتاژ، این‌جا هم مثل دیگر آثارش دست به انتخاب زده تا مخاطب را به نتیجه‌ی مطلوب خودش برساند نه آن‌چه که واقعاً وجود دارد.
شهید آوینی بین انبوه نقدهای ستایش‌آمیزی که بر «مشق شب» نوشته شده، توانسته با دلایلی منطقی بخشی از مشکلات این فیلم را بیان کند. می‌توان پذیرفت که کیارستمی -حداقل در این فیلم- نگاهی عاری از جانب‌داری نسبت به موضوعش ندارد. وی اگر همان‌گونه که خودش عنوان کرده پی تحقیقی مصور می‌بود باید مسئله را در بین معلمان، کارشناسان علوم تربیتی و حتی آموزش و پرورش هم پیگیری می‌کرد. از طرفی محیط و شرایطی که کیارستمی برای مصاحبه با دانش‌آموزان فراهم کرده به‌خودی خود می‌تواند آن‌ها را دچار اظطراب کرده و بر کیفیت پاسخگویی به سؤالاتی که درباره‌ی تکالیفشان می‌شود، اثر بگذارد. کیارستمی هم‌چنین در خلال سؤالات خود و بخصوص مصاحبه با دو تن از اؤلیای دانش‌آموزان، بر آن است که شیوه‌های نظام آموزشی دیگر نقاط جهان را در لفافه به عنوانی روشی برتر و قابل جایگزینی نسبت به روش‌های آن زمان آموزش و پرورش ایران پیشنهاد بدهد اما همان‌گونه که شهید آوینی ذکر کرده‌اند، کیارستمی از نشان دادن نقاط قوت آموزش و پرورش در ایران و البته نقاط ضعف آن در دیگر نقاط جهان سر باز زده است.
اما «مشق شب» اثری بی‌ارزش یا حتی کم‌ارزش نیست. آن را نمی‌توان در حد یک اثر تلوزیونی تنزل داد. کیفیت سؤالات صورت گرفته توسط کیارستمی و نحوه‌ی پرداختش نسبت به سوژه را نمی‌توان دست کم گرفت. وی در فیلمبرداری و تدوین، گزینشی عمل کرده است ولی این گزینش خالی از خلاقیت نبوده است. «مشق شب» شاید همه‌ی حقیقت را نگوید ولی به تمامی عاری از حقیقت نیست. به هر حال این مشکلی است که آن زمان در نظام آموزشی کشور وجود داشته و بخش مهمی از دانش‌آموزان و والدین با آن درگیر بوده‌اند. دقایق پایانی فیلم که به برخورد کیارستمی با یک دانش‌آموز خاص می‌پردازد هم تسلط کیارستمی در ارتباط با کودکان را نشان می‌دهد و هم به‌شکلی خلاقانه‌تر نسبت به دیگر بخش‌های فیلم، پیام مورد نظر کارگردان را به مخاطب القا می‌کند.
می‌توان بخش مهمی از تندی نقد «شهید آوینی» بر این فیلم را ناشی از این دانست که وی «مشق شب» را اثری دانسته که در نهایت می‌خواهد شعار سیاسی بدهد و برخی ارزش‌ها را زیر سؤال ببرد. چنین دیدگاهی تا حدی پذیرفتنی است چون اولاً فیلم پتانسیل تبدیل شدن به چنین چیزی را دارد و ثانیاً هنوز در آن زمان مسیر فیلمسازی «عباس کیارستمی» در آینده مشخص نبود. در آینده هرچند جریان‌های مختلفی در داخل و خارج ایران سعی کردند کیارستمی را مصادره به‌مطلوب کنند ولی روند کارنامه وی نشان داد که می‌توانیم آثارش را دوست داشته باشیم یا نداشته باشیم ولی وی هر چه که باشد، وطن‌فروش نیست.

,
امتیاز دهید Article Rating
نظرات

نام

ایمیل

وب سایت

در حال حاضر هیچ نظری ثبت نشده است. شما می توانید اولین نفری باشید که نظر می دهید.